Vì sao cần lập kế hoạch kinh doanh trước khi khởi nghiệp?
Benjamin Franklin từng nói một câu vẫn còn nguyên giá trị. Thất bại trong việc lập kế hoạch cũng là đang lên kế hoạch để thất bại. Với bất kỳ dự định kinh doanh nào, một kế hoạch kinh doanh bài bản chính là kim chỉ nam. Nó cũng là thước đo để bạn theo dõi tiến độ thực hiện.
Không có kế hoạch kinh doanh, người khởi nghiệp rất dễ rơi vào thế bị động. Bạn sẽ không xác định được mình đang bán gì cho khách hàng. Sản phẩm thực chất là giải pháp cho một nhu cầu cụ thể của họ. Thị trường có hàng trăm, hàng nghìn đối thủ cạnh tranh. Nếu chưa rõ mình phục vụ ai và khác biệt ở điểm nào, bạn sẽ nhanh chóng bị cuốn vào vòng xoáy cạnh tranh.
Một bản kế hoạch kinh doanh tốt sẽ giúp bạn trả lời rõ ba câu hỏi cốt lõi trước khi “lâm trận”: bán cái gì, cho ai, và cần bao nhiêu vốn.
Lưu ý: Bạn có thể tìm hiểu thêm và tải mẫu (template) kế hoạch kinh doanh theo tiêu chuẩn của Úc tại website chính phủ business.gov.au.
Bước chuẩn bị: Đánh giá ý tưởng kinh doanh
Trước khi viết kế hoạch kinh doanh, bạn cần đánh giá trung thực về ý tưởng đang có. Bước này giúp tránh lãng phí thời gian cho một ý tưởng thiếu tính khả thi. Dưới đây là 7 câu hỏi quan trọng cần trả lời.
1. Bạn sẽ bán sản phẩm hay dịch vụ gì?
Nguyên tắc cốt lõi là đặt nhu cầu khách hàng lên hàng đầu. Hãy bán cái khách hàng cần, không phải cái bạn đang có. Khách hàng khát nước, chứ chưa chắc đã thèm ly cà phê của bạn.
2. Thực sự có thị trường cho sản phẩm/dịch vụ của bạn không?
Đừng dùng cảm nhận hay giả định cá nhân để khẳng định nhu cầu thị trường. Một vấn đề bạn thấy cần giải quyết cho bản thân chưa chắc là nhu cầu của số đông. Hãy kiểm chứng bằng dữ liệu thực tế, không phải suy đoán.
3. Bạn có thể bảo vệ ý tưởng kinh doanh của mình như thế nào?
Nếu bạn làm được, người khác cũng có thể làm được. Đôi khi người đi sau còn làm tốt hơn nhờ học hỏi từ chính bạn. Vì vậy, bạn cần có chiến lược để duy trì lợi thế cạnh tranh dài hạn.
4. Bạn cần kỹ năng gì để triển khai ý tưởng này?
Tốt nhất, bạn nên có kinh nghiệm thực tế trong lĩnh vực định kinh doanh. Nếu ý tưởng đủ đột phá nhưng bạn còn thiếu kỹ năng, hãy cân nhắc hợp tác với cộng sự phù hợp. Đồng thời, hãy có phương án để không phụ thuộc quá nhiều vào một cá nhân.
5. Đối thủ cạnh tranh của bạn là ai?
Hiểu đối thủ không dừng ở việc biết tên. Bạn cần nắm rõ họ hoạt động bao lâu và bán sản phẩm gì với mức giá nào. Ngoài ra, hãy tìm hiểu phong cách phục vụ và chân dung khách hàng của họ: nghề nghiệp, thu nhập, thói quen chi tiêu. Tóm lại, đối thủ đang bán gì, bán cho ai, và bán như thế nào.
6. Bạn khác biệt với đối thủ ở điểm nào?
Đây chính là lúc xác định USP (Unique Selling Point). Đó là giá trị khác biệt mà doanh nghiệp của bạn mang lại so với đối thủ. USP có thể là mức giá cạnh tranh hơn hoặc chất lượng dịch vụ vượt trội. Nó cũng có thể là một sản phẩm hoàn toàn mới trên thị trường. USP chính là yếu tố quyết định phần lớn sự thành – bại của một mô hình kinh doanh.
7. Bạn có đủ khả năng tài chính để khởi nghiệp chưa?
Vốn luôn là bài toán “đầu tiên” của người khởi nghiệp. Thứ tự ưu tiên về nguồn vốn thường là: tiền tiết kiệm cá nhân, hỗ trợ từ gia đình và bạn bè, vay ngân hàng, rồi mới đến nhà đầu tư thiên thần hoặc quỹ đầu tư mạo hiểm.
Người thân chỉ sẵn sàng hỗ trợ khi thấy bạn thực sự cam kết. Ngân hàng và nhà đầu tư cũng vậy, họ chỉ rót vốn khi kế hoạch kinh doanh chứng minh được tính khả thi.
Về tài trợ khởi nghiệp từ chính phủ Úc: hiện không có khoản tài trợ vốn ban đầu (startup funds) cho doanh nghiệp nhỏ thông thường. Chỉ có một số hỗ trợ nhỏ như trợ cấp tiền lương hoặc ưu đãi thuế. Bạn có thể tra cứu thêm tại business.gov.au/assistance. Nếu có ý tưởng đột phá, hãy tham khảo chương trình National Innovation & Science Agenda tại innovation.gov.au.
Bước chuẩn bị: Tự đánh giá bản thân
Sau khi phân tích ý tưởng, bước tiếp theo là tự hỏi bản thân đã sẵn sàng khởi nghiệp chưa. Vận hành một doanh nghiệp nhỏ đòi hỏi nhiều hơn việc “làm chủ chính mình”. Nó cần kỹ năng quản lý, hiểu biết ngành, tài chính và tầm nhìn dài hạn.
- Động cơ khởi nghiệp: Hiểu rõ lý do khởi nghiệp giúp bạn kiên định trên một hành trình dài. Hành trình này nhiều lúc cô đơn nhưng cũng đầy vinh quang.
- Mục tiêu kinh doanh và mục tiêu cá nhân: Cần xác định rõ mục tiêu về doanh số, quy mô và thương hiệu. Đồng thời, hãy gắn kết chúng với mục tiêu sống dài hạn của chính bạn, có mốc cụ thể cho 1 năm, 5 năm, 10 năm.
- Kỹ năng hiện có: Nhiều kỹ năng có thể “chuyển đổi được” (transferable skills). Ví dụ, kinh nghiệm lễ tân hay trực điện thoại cũng là nền tảng cho kỹ năng chăm sóc khách hàng.
- Mức thu nhập cần tạo ra: Khi khởi nghiệp toàn thời gian, thu nhập từ công việc làm thuê sẽ mất đi. Bạn cần tính mức thu nhập tối thiểu cần đạt trong thời gian ngắn nhất để duy trì cuộc sống.
- Điểm lợi và bất lợi: Hãy liệt kê và cân nhắc kỹ giữa thuận lợi và khó khăn. Đôi khi, tiếp tục tích lũy vốn và kinh nghiệm trước khi khởi nghiệp lại là lựa chọn khôn ngoan hơn.
Cấu trúc chuẩn của một bản kế hoạch kinh doanh
Sau khi hoàn tất hai bước đánh giá trên, bạn đã có đủ dữ liệu để viết kế hoạch kinh doanh. Đây cũng là tài liệu bắt buộc khi vay vốn ngân hàng hoặc gọi vốn đầu tư. Một bản kế hoạch kinh doanh chuẩn thường gồm 4 phần chính:
1. Giới thiệu về hoạt động kinh doanh
Phần này trình bày các nội dung về quản lý và vận hành doanh nghiệp:
- Cấu trúc doanh nghiệp: sole trader, company, partnership hay trust
- Thông tin đăng ký: ABN, ACN, tên doanh nghiệp, mã số thuế GST, website, các loại giấy phép liên quan
- Địa điểm kinh doanh: chi phí mua hoặc thuê, thời hạn hợp đồng, trang thiết bị đi kèm
- Cơ cấu tổ chức – nhân sự: chủ doanh nghiệp, nhân viên, kinh nghiệm và kỹ năng liên quan
- Sản phẩm, dịch vụ: phân khúc thị trường, định giá, USP, dự báo nhu cầu, chiến lược giá, tiềm năng tăng trưởng
2. Phân tích thị trường (kế hoạch marketing)
Đây là phần phân tích ngành, khách hàng và đối thủ cạnh tranh. Phần này cũng cần có các chỉ tiêu marketing cụ thể:
- Nghiên cứu thị trường: thông tin về ngành và khu vực kinh doanh, tham khảo dữ liệu từ website ABS
- Chỉ tiêu thị phần: mục tiêu doanh số cụ thể trong 1 tháng hoặc 12 tháng tới
- Chân dung khách hàng: mô tả khách hàng đặc trưng theo nhân khẩu học và cách quản lý mối quan hệ
- Phân tích SWOT và đối thủ cạnh tranh
- Chiến lược quảng cáo – bán hàng: kênh tiếp thị, USP, chỉ tiêu marketing/sales, kỹ thuật bán hàng, kênh phân phối
3. Định hướng phát triển tương lai
Bao gồm tuyên bố tầm nhìn, mục tiêu kinh doanh dài hạn và các cột mốc phát triển quan trọng.
4. Phân tích tài chính
Phần cốt lõi để đánh giá tính khả thi tài chính của kế hoạch:
- Mục tiêu tài chính và nhu cầu vốn: chỉ tiêu doanh số, lợi nhuận, tổng vốn cần huy động và nguồn vốn
- Dự toán tài chính: vốn khởi sự (startup cost), bảng cân đối kế toán, báo cáo lãi – lỗ, dòng tiền
- Phân tích điểm hòa vốn (break-even analysis): xác định số sản phẩm cần bán để hòa vốn. Đây cũng là căn cứ quan trọng để khẳng định tính khả thi của mô hình kinh doanh
Lưu ý quan trọng: Bạn không nhất thiết phải triển khai tuần tự cả 4 phần trên. Hãy chọn lọc nội dung phù hợp với đặc thù mô hình kinh doanh của mình.
Cách tính điểm hòa vốn trong kế hoạch kinh doanh
Công thức tính số lượng sản phẩm cần bán để hòa vốn:
Số sản phẩm cần bán để hòa vốn =
Tổng chi phí cố định trong kỳ (tháng/năm)
÷ (Giá bán bình quân mỗi sản phẩm − Chi phí sản xuất bình quân mỗi sản phẩm)Ví dụ thực tế: Một quán cà phê có tổng chi phí cố định hàng tháng là 10.000 USD. Con số này bao gồm tiền thuê mặt bằng và lương nhân viên. Mỗi ly cà phê bán với giá 4 USD. Chi phí sản xuất mỗi ly là 1,5 USD.
- Số ly cần bán để hòa vốn/tháng = 10.000 ÷ (4 − 1,5) = 10.000 ÷ 2,5 = 4.000 ly
- Tương đương mỗi ngày cần bán = 4.000 ÷ 30 ≈ 133 ly/ngày
Con số này giúp bạn hình dung rõ mức độ khả thi khi vận hành mô hình kinh doanh. Hãy tính toán trước khi quyết định đầu tư vào một địa điểm cụ thể.
Lưu ý khi hoàn thiện và bảo mật kế hoạch kinh doanh
- Kế hoạch kinh doanh cần được rà soát và cập nhật liên tục. Hãy làm điều này trong suốt quá trình chuẩn bị và vận hành. Điều này giúp phản ánh kịp thời tình hình phát triển của doanh nghiệp và biến động thị trường.
- Cân nhắc kỹ khi chia sẻ kế hoạch kinh doanh với bên thứ ba, đặc biệt là đối thủ cạnh tranh. Trong nhiều trường hợp, việc ký thỏa thuận bảo mật (NDA) trước khi chia sẻ là cần thiết.
Câu hỏi thường gặp (FAQ) {#faq}
1. Kế hoạch kinh doanh gồm những phần nào? Một bản kế hoạch kinh doanh chuẩn gồm 4 phần chính. Đó là giới thiệu hoạt động kinh doanh, phân tích thị trường, định hướng phát triển tương lai và phân tích tài chính.
2. USP trong kế hoạch kinh doanh là gì? USP (Unique Selling Point) là giá trị khác biệt mà doanh nghiệp mang lại so với đối thủ. Đó có thể là giá cả, chất lượng dịch vụ hoặc tính mới lạ của sản phẩm.
3. Tại sao cần tính điểm hòa vốn trước khi khởi nghiệp? Phân tích điểm hòa vốn giúp bạn xác định số sản phẩm cần bán để bù đắp chi phí cố định. Từ đó, bạn đánh giá được tính khả thi thực tế của mô hình kinh doanh.
